In het kort In India komt 80 procent van de levende orgaandonaties van vrouwen. 80 procent van de ontvangers zijn mannen. In België is er ook een onevenwicht, maar kleiner: vrouwen zijn 63 procent van de levende nierdonoren en mannen 55 procent van de ontvangers. Mannen hebben vaker een nieuw orgaan nodig. Experts vermoeden ook dat vrouwen meer sociale druk voelen om zorgzaam te zijn.

Het cijfer lokt heel wat boze reacties uit over de ongelijkheid tussen man en vrouw: 80 procent van de orgaandonoren zouden vrouwen zijn, terwijl 80 procent van de ontvangers mannen zijn. Die cijfers vinden hun weg op Instagram , TikTok en X . Sommige van deze posts zijn al meer dan 100.000 keer geliket.

Cijfers uit India

De cijfers uit de bewering kloppen nagenoeg, maar missen context. Het gaat namelijk over een onderzoek uit India met cijfers tot 2021, dat tot ophef in de Indiase media leidde. Daarbij bleek 75 procent van de levende orgaandonaties door vrouwen te gebeuren, terwijl 80 procent van de ontvangers mannen waren. Het gaat hier specifiek over levende donoren. Enkel een nier en een stuk van de lever kunnen levend gedoneerd worden.

In de Indiase media worden de verschillen vooral verklaard vanuit de samenleving. Van vrouwen wordt namelijk sneller verwacht dat zij zorgzaam zijn. Zij zouden zich daarom sneller geroepen voelen een orgaan te doneren aan een naaste dan mannen.

Wat is een orgaantransplantatie? Een orgaantransplantatie is een medische ingreep waarbij iemands orgaan wordt vervangen door dat van een donor. Een donor is dus iemand die zijn of haar eigen orgaan, of een stukje ervan, afstaat. Er zijn twee soorten orgaandonaties: donaties door een levende donor die na de ingreep gewoon blijft leven, en donaties door een donor die al overleden is en wiens organen nog intact zijn.

En in Europa?

Cijfers van EuroTransplant – een samenwerking tussen Oostenrijk, Kroatië, Duitsland, Hongarije, Luxemburg, Nederland, Slovenië en België – tonen dat 60 procent van de levende donoren vrouwen zijn en 62 procent van de ontvangers mannen.

Onderzoek naar ongelijkheid tussen man en vrouw bij orgaantransplantaties in Italië verklaart het verschil net als in India vanuit de samenleving. Volgens de onderzoekers offeren vrouwen zichzelf vaker op en hebben ze een groter verantwoordelijkheidsgevoel dan mannen. Mannen hebben volgens de studie vaker problemen met hun organen. Daardoor hebben ze vaker een nieuw orgaan nodig, en zijn ze ook vaker ongeschikt als donor.

Levende nierdonatie in België

Het transplantatiecentrum van het UZ Gent houdt de cijfers voor België bij. Bij een levende nierdonatie sta je als donor één van je twee nieren af. Ook hier zien we dat de afgelopen vijf jaar gemiddeld 63 procent van de donoren vrouwen waren. 55 procent van de ontvangers waren mannen. Er zijn dus net als in India meer vrouwelijke donoren, al zijn de Belgische verschillen minder uitgesproken. België ligt ook in lijn met EuroTransplant. Voor de ontvangers zien we geen groot verschil tussen man en vrouw.

"Levende donaties gebeuren hoofdzakelijk binnen families: ouders die doneren aan hun kinderen, partners aan elkaar, broers en zussen onderling", legt Nelly Mauws uit, transplantatiecoördinator aan het UZ Gent. Dat mannen vaker een nier krijgen dan doneren, lijkt er volgens haar op te wijzen dat zij vaker een nieuwe nier nodig hebben.

Tom Darius – transplantatiechirurg aan het UZ Saint-Luc en voorzitter van de Belgian Transplantation Society – bevestigt dat: "Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat mannen genetisch meer kans hebben op terminaal nierfalen." Mauws redeneert dat het dan logisch is dat de donatie afkomstig is van bijvoorbeeld hun vrouw.

"In ouder-kindrelaties is het wel opvallend vaker de moeder die haar nier doneert aan het kind", merkt Eric Hoste op, diensthoofd van het transplantatiecentrum van het UZG en arts-specialist. Daar is volgens hem een psychologische verklaring voor: moeders zouden een sterkere band hebben met hun kind.

Mannen vaker levende leverdonor

Naast een nier, kan je levend ook een stukje van je lever doneren. Het grootste deel van de levende levertransplantaties in België gebeurt bij mensen die uit het buitenland naar België komen voor de expertise van onze artsen. Donor en ontvanger komen dan vaak samen, want een levende donatie gebeurt vooral in familieverband.

Bij die cijfers blijkt dat mannen lichtjes meer een deel van hun lever doneren dan vrouwen. "Dat er iets meer mannen een stukje van hun lever doneren, komt doordat zij meestal een grotere lever hebben. Daardoor kunnen ze makkelijker voldoende lever voor zichzelf overhouden", legt Hoste uit.

Donatie na overlijden

Bij donaties met overleden donoren liggen de verschillen anders: gemiddeld is zo’n 60 procent van zowel de donoren als de ontvangers een man. Mauws ziet deze opvallende trend al jaren. "Overleden orgaandonoren zijn mensen die sterven op de afdeling intensieve zorg van een ziekenhuis aan een hartstilstand, hersenbloeding, verkeersongeval, verdrinking, ... Hun organen zijn dan nog intact en dus geschikt voor donatie."

Darius besluit: "Er zijn dus duidelijk meer mannen die op die manier sterven dan vrouwen. Het speelt ook mee dat mannen vaker sterven voor ze 80 zijn, waardoor hun organen bij overlijden nog geschikt zijn voor donatie." Volgens Hoste is een mogelijke andere reden het hogere risico van mannen op een hersentrauma. Bijvoorbeeld door een risicoberoep of door risicogedrag waardoor ze sneller een verkeersongeval hebben.

Het is opmerkelijk dat er meer mannen een orgaan krijgen. Darius legt uit: "Je zou verwachten dat er meer vrouwen organen ontvangen, want zij worden gemiddeld ouder." Er moet dus een andere verklaring zijn waarom meer mannen een transplantatie nodig hebben dan vrouwen. "Als er meer mannen overleden donor zijn door bijvoorbeeld risicogedrag of levensstijl, dan komen er op dezelfde manier ook meer mannen in de situatie dat ze een nieuw orgaan nodig hebben", vermoedt Mauws. Daarbij komt dat mannen genetisch meer kans hebben op nierproblemen.

Darius is er wel van overtuigd dat het onevenwicht in de cijfers vooral vraag en aanbod weerspiegelt en niet meteen een ongelijkheid tussen man en vrouw. "Er zijn dus gewoon meer mannen die een nieuw orgaan nodig hebben en meer vrouwen die er één kunnen missen." Voor de nieren speelt genetica een rol, maar voor de andere organen ontbreekt verder wetenschappelijk onderzoek.

Conclusie De bewering dat 80 procent van de orgaandonoren vrouwen zijn, en 80 procent van de ontvangers mannen is misleidend. Het komt komt uit India en gaat hier ook enkel over levende orgaandonaties. De bewering is dus uit haar context gehaald. De Belgische cijfers tonen ook een verschil, maar minder extreem: 63 procent van de levende nierdonoren zijn vrouwen en 55 procent van de ontvangers zijn mannen. Volgens experts komt dat enerzijds doordat de samenleving van vrouwen een zorgende rol verwacht. Daardoor zullen zij sneller een orgaan doneren. Anderzijds zijn er gewoon meer mannen die een nieuwe nier nodig hebben en meer vrouwen die er hen één kunnen geven. Het onevenwicht komt dus volgens experts eerder door vraag en aanbod dan door genderongelijkheid. Bij donatie na overlijden zijn er zowel bij de donors als de ontvangers meer mannen. Mannen sterven vaker in de juiste omstandigheden om donor te worden én ze hebben vaker een nieuw orgaan nodig. Meer informatie over de factchecks van VRT NWS Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier. Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel. Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel. Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties. Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be. VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).